Α’.3.Τούλα Δεμερτζή

Η ποιήτρια από την Ηγουμενίτσα

Copyright: Dr Pipina D. Elles

Η ποιήτρια Τούλα Δεμερτζή (Σπυριδούλα Δ. Δεμερτζή), γόνος προσφύγων από την Μ. Ασία, γεννήθηκε στην Ηγουμενίτσα Θεσπρωτίας όπου έκανε τη Στοιχειώδη και τη Γυμνασιακή της εκπαίδευση. Ως υπάλληλος στη Νομαρχία Θεσπρωτίας, είχε την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με τα προβλήματα των συμπολιτών της στην μικρή τους πόλη και στην ευρύτερη κοινωνία του νομού Θεσπρωτίας, να τα κατανοήσει και να συνειδητοποιήσει την ανάγκη για την επίλυσή τους. Η ποίησή της -έχει ήδη κυκλοφορήσει σε τέσσερα τομίδια-, ευαίσθητη και κατειλημμένη από αυτή την αγωνία, αποβλέπει ακριβώς σε ετούτο: την κατανόηση και τη συνειδητοποίηση εκείνων που η επίλυσή τους θα επιφέρει μία ισορροπία στις κοινωνικές τάξεις του τόπου. 

Η μέριμνα της ποιήτριας δεν περιορίζεται στα του αμέσου περιβάλλοντός της, αλλά επεκτείνεται στην παγκόσμια κοινωνία όπου η μάστιγα της κοινωνικής ανισότητας δημιουργεί άδικες και απάνθρωπες καταστάσεις. Για να ζει τελικά ο κάτοικος του Πλανήτη μας σαν άνθρωπος, είναι άραγε αρκετό το γεγονός ότι θα πρέπει να συμπεριφέρεται σαν εξαρτημένος από τη φύση, που του παρέχει τα αγαθά που χρειάζεται για την επιβίωσή του, και επομένως να τη σέβεται να την αγαπάει και να την φροντίζει; Η Τ. Δεμερτζή εξετάζει και ενασχολείται με το θέμα της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση, με την ανάλογη μέριμνα και προσοχή.

Η γλώσσα που χρησιμοποιεί στο έργο της η ποιήτρια, είναι η απλή ομιλούμενη, κάποτε όμως δε διστάζει να χρησιμοποιεί και λέξεις δύσβατες για τον αναγνώστη.

Σε πολλά από τα ποιήματα της η Τ. Δεμερτζή χρησιμοποιεί την ομοιοκαταληξία, όπως στο ποίημα «Μαδημένο νούφαρο» από την πρώτη συλλογή της Αναμετρώντας τη Ζωή:       

              Πάνω στης λίμνης

              τον αφρό, τον χιλιοειπωμένο,

              το νούφαρο εχόρευε,

              κατάλευκα ντυμένο.

Σε άλλα ποιήματα παρατηρείται ο ρευστός ελεύθερος στίχος, όπως στο ποίημα  «Ανάδυση» από την Τρίτη συλλογή Σιωπηλοί Αντίλαλοι:

Κέρδισες

των αξιών την κορωνίδα

μ’ ένα ζάρι

προσφέροντας τη νιότη σου

δώρο στο σκοπό.

Για το αφηγηματικό του ύφος διακρίνεται ανάμεσα σε άλλα με παρόμοια μορφή, το ποίημα: «Στα νύχια του παραλόγου», από την τελευταία συλλογή  της Τ.Δεμερτζή Στ’ ανέμου το Αραξοβόλι:

Ανύποπτος ο λογισμός

στου παραλόγου ακροβατεί

τα ξυραφένια νύχια

και πυρπολεί τη νόηση 

για  εκμηδένιση της ύπαρξης.

Η συλλογή Ανάπλους

Η παρούσα συλλογή, που επιγράφεται Ανάπλους συμπεριλαμβάνει τις τέσσερεις μέχρι σήμερα ποιητικές συλλογές της Τ.Δεμερτζή, που έχουν εκδοθεί σε διαφορετικό χρόνο με ξεχωριστό τίτλο ως ακολούθως:

  1. Αναμετρώντας τη Ζωή, 1993

2. Τα Τραγούδια μου, 1993

3. Σιωπηλοί Αντίλαλοι, 1994

4. Στ’ Ανέμου το Αραξοβόλι, 1998

Η συλλογή φέρει διορθωμές που έγιναν εν γνώσει της ποιήτριας και με απώτερο σκοπό να διακρίνεται η ομοιοκαταληξία των στίχων, ή η ροή  του λόγου όπου εμποδίζεται, και που πολλές φορές μάλιστα σημειώνεται και οπτικά. Κάποια κόματα ή κάποιες τελείες παραλείπονται ή προστίθενται όπου αιτείται. 

Η πρώτη συλλογή της Τ. Δεμερτζή: Αναμετρώντας τη Ζωή, περιέχει ποίηση που αφορά όλους τους τομείς της καθημερινότητας, με μια μικρή γεύση φιλοσοφικού στοχασμού που απευθύνεται στον άνθρωπο για τον συνάνθρωπο, όπως παρατηρείται στο ποίημά της «Φως και Μυστήριο»:

Το φως είναι το φιλτράρισμα της σκέψης

όταν την ακροβατεί σαν μαριονέτα η νύχτα,

είναι ο προμαχώνας ενάντια στο μυστήριο

ο φύλακας και το κλειδί της δικαιοσύνης

άδει η ποιήτρια. Στο ποίημα «Ανησυχίες» αγωνιά για το μέλλον του ανθρώπου με την πάροδο του χρόνου: «Στο χάος, στον αφανισμό, σε νέα εποχή; / ή θα γυρίσουμε ξανά, πάλι από την αρχή;» ρωτάει χαράζοντας τα ίχνη της δικής της υπαρξιακής αγωνίας, του δικού της υπαρξιακού συλλογισμού. Και εδώ θα παραθέσουμε και το ποίημα «Υπερπέραν» από την τελευταία της συλλογή Στ’ Ανέμου το Αραξοβόλι, όπου ευδαίμων αισθάνεται ότι έχει συνάψει ειρήνη μεταξύ του εαυτού της και της ουσίας:

              Συνείρει παραστάσεις

              νοερά, με φόντο τη θωριά

              του υπερπέραν,

              για ν’ αρμενίσει με

              της πίστης τα φτερά

              σ’ απέριττη ζωή,

              αθάνατη κι ωραία.

Στην τελευταία της συλλογή, εκθειάζει τις απόψεις της για τα ουσιώδη: την «αλήθεια», την «ανίκητη ελπίδα», την «πίστη», την «κακία», το «κάλλος», στοιχεία από τα οποία δεσμεύεται στην διανοητική ανωφερή πορεία της η ποιήτρια, για να ολοκληρώσει την ανάγκη της για αυτοσυγκέντρωση, με στόχο πάντα την πνευματική δημιουργικότητα με το «Ύμνος στη σιγαλιά»:

Από της πόλης τη βοή

να ηρεμήσω λίγο

ν’ αποτινάξω τον κλοιό

π’ ασφυκτιώ και φθίνω

Η ποιήτρια επαινεί τη «σιωπή» και στο ομώνυμο ποίημα, στην τρίτη συλλογή της όπως παραπάνω, ως ανθρώπινο προτέρημα πλέον, κυρίως από την άποψη της προσφοράς της, στη θέση της όποιας αδεξιότητας ή άλλης φραστικής δυσκολίας, ανοησίας ή υπερβολής εκ μέρους του ομιλητή.

Με το προηγούμενο ποίημα περνάμε σε μία άλλη πτυχή της εργασίας της Τ. Δεμερτζή: εκείνη που αφορά το ενδιαφέρον της για το άτομο. Η ποιήτρια προβληματίζεται με τον συνάνθρωπο στο ποίημα «Περιθωριακός» από την πρώτη συλλογή της  και απεικονίζει την υπό διαφορετική διάκριση, κοινωνική μονάδα του υπαρξιστή, που ελπίζει για την ανεύρεση της αλήθειας μέσα από το δικό του δρόμο:

Από τα δίχτυα της σιωπής ψάχνεις να κρατηθείς,

τ’ απλώνεις  με το βλέμμα σου ως γέφυρα στ’ αστέρια,

βημάτισε στο δρόμο της αν θες να λυτρωθείς,

βάλε κρασί στην κούπα σου, να φτάσεις στα αιθέρια.

Επίσης στην πρώτη συλλογή της η ποιήτρια ρίχνει τον προβολέα στα κοινωνικά θέματα,  όπως είναι η προδοσία και ο «προδομένος» στο ομώνυμο ποίημα,  καθώς και ο «τρελός» στο επίσης ομώνυμο ποίημα, ως προϊόν της ορφάνιας, που ξεφεύγει από τα δίχτυα της ασθένειάς του, με τη δική του και μόνο δύναμη. Στην τελευταία της ποιητική συλλογή στο ποίημα «Εκμανής», η απελπισμένη μάνα καταριέται το λογικό του παιδιού της, για το έγκλημά του και όχι το παιδί της καθαυτό.

Ξεχωρίζει το ποίημα της δημιουργού «Ο έγχρωμος», από την πρώτη συλλογή, καθώς με αυτό φέρνει στο προσκήνιο την αγωνία της για τις φυλετικές διακρίσεις:

Στα μέτρα τους η ράτσα σου αν θες δεν ταιριάζει,

είσαι ο μαύρος, ο παρείσακτος, δίχως ταυτότητα.

Είναι η στιγμή που η ποιήτρια ως διανοούμενη σκέφτεται ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ενός Θεού παιδιά.  Στο ποίημα «Κραυγή», από τη συλλογή της Σιωπηλοί Αντίλαλοι, υπογραμμίζει την ανισότητα ως κοινωνικό αδίκημα:

              Ζούγκλα η άπονη ζωή

              κι εμείς από συνθήκη υπηρέτες.

Στο ποίημα «Επαίτης», η ποιήτρια μέμφεται το κοινωνικό σύστημα που αδυνατεί άσχετα με το αιτιατό, να τοποθετήσει τον άνθρωπο που έχει ανάγκη, σε μία καλύτερη μοίρα.  Κραυγάζει μέσα από το φάσμα της απογοήτευσής της για τον συνάνθρωπο:

Κανένας κοινωνικός οίκτος

δεν περιθάλπει την πονεμένη του ψυχή.

Καμιά γωνιά

δε φιλοξενεί την ύπαρξή του.

Το ποίημα «Μαδημένο Νούφαρο», από την πρώτη ποιητική συλλογή της Τ. Δεμερτζή, πέρα από τη φυσική του υπόσταση, παίρνει και κάποια αλληγορική διάσταση, ενώ στο «Κρυφό Παράπονο», προσωποποιείται το βουνό όταν αυτό παραπονιέται στον εγωκεντρικό, στον απερίσκεπτο άνθρωπο:

Γιατί σοφέ μου άνθρωπε,

αφανισμό μου φέρνεις

και τόσο ασυνείδητα,

με τις φωτιές με δέρνεις;

Σε αντίθεση με το προηγούμενο ποίημα έρχεται το «Ώρα Μηδέν», από τη συλλογή, Σιωπηλοί Αντίλαλοι , όπου η ποιήτρια αντιδράει ενάντια στη φύση για τα δικά της αλλοπρόσαλλα ξεσπάσματα, που πονούν τον άνθρωπο, όπως συμβαίνει και με τα πλήγματα του εγκέλαδου.

Το ενδιαφέρον της ποιήτριας για τη φύση γίνεται πιο συγκεκριμένο στην πρώτη ποιητική συλλογή της με το ποίημα  «Μακρυγιάλι» και παρόμοια με το ποίημά της «Δρέπανο» στην τελευταία ποιητική συλλογή της. Τα δύο αυτά ποιήματα αφορούν δύο παραθαλάσσιες τοποθεσίες στην ιδιαίτερη πατρίδα της Ηγουμενίτσα, της οποίας τελικά πλέκει το εγκώμιο, αποτυπώνοντας έτσι την αφοσίωσή της και την αγάπη της στον τόπο όπου γεννήθηκε και ζει. Για την ιδιαίτερη πατρίδα της μιλάει η Τ. Δεμερτζή, και στην τελευταία ποιητική της συλλογή Στ’ Ανέμου το Αραξοβόλι, και στο ποίημα «Μικρή μου Πολιτεία». Ορμώμενη μάλιστα από τα προσωπικά της συναισθήματα για την πατρίδα της, κατανοεί και συμμερίζεται τον πόνο του ξενιτεμένου που η αντιξοότητα των συνθηκών της καθημερινότητας τον αναγκάζουν να εγκαταλείψει τον τόπο του:

μα τίποτε δε νοσταλγείς

μεσ’ τη ζωή ετούτη

όσο το όμορφο χωριό

τον τόπο τον δικό σου,

Τον μεμψιμοιρεί, καθώς η ίδια έχει γευτεί τα φοβερά αποτελέσματα  του ξεριζωμού των ξενιτεμένων από πρώτο χέρι, όπως τον παρουσιάζει στο ποίημά της: «Ξερριζωμένη προσφυγιά» στη συλλογή της Σιωπηλοί Αντίλαλοι. Εξακολουθεί άλλωστε να έχει συγγενείς σε ξένη γη, και επιπλέον την ευκαιρία να πληροφορείται εξ επαφής από τους ίδιους τους ξενιτεμένους που σε καθημερινή πλέον κλίμακα κατακλύζουν την παραλία της Ηγουμενίτσας με την άφιξή τους.

Στο ποίημα «Ναυάγιο» από τη συλλογή της  Αναμετρώντας τη Ζωή, σημειώνεται η ανησυχία της ποιήτριας για τον ναυαγό, καθώς δεν είναι πάντα έγκαιρη η προς αυτόν βοήθεια από τους ιθύνοντες, οπότε και συνάγεται το τραγικό επακόλουθο αυτής της κατάστασης ανευθυνότητας: «Επιζώντες: ουδείς»   

Με το ποίημα  «Ανασφάλεια», στη συλλογή: Σιωπηλοί Αντίλαλοι, η ποιήτρια εισέρχεται στη σφαίρα της ψυχολογίας και αγγίζει καταστάσεις που πολύ πιθανόν αντιμετωπίζει η νεολαία.  Προβληματίζεται κυρίως με την έλλειψη της αφεαυτού εμπιστοσύνης του ανθρώπου, ως δυνατού παράγοντα αδυναμίας:

Άγχος της νιότης, πλήγμα βαρύ,

ελπίδα άδοξη στης φλόγας τη σιωπή

Στην ίδια συλλογή και στο ποίημα «Ανάδυση» θίγοντας την αντίθετη όχθη της ανασφάλειας,  υπογραμμίζει τα αγαθά της τόλμης.  Και έρχεται στο «στίγμα» στο ομώνυμο ποίημα, από την τρίτη συλλογή, τραγικό φαινόμενο που αμαυρώνει το άτομο, την οικογένεια ή και μία ολόκληρη κοινωνία, και που εξαρτάται από απειράριθμες αιτίες ή λόγους. Δίπλα στο θέμα αυτό τοποθετείται το ποίημα «Μωρό του Βρεφοκομείου» από την πρώτη ποιητική συλλογή της Τ. Δεμερτζή, εκπροσωπευτικό του στίγματος, καθώς η κοινωνία και η πολιτεία, αποδεδειγμένα πλέον, είναι ανίκανες να προλάβουν τα γεγονότα με την ενημέρωση ή με την εκπαίδευση, και σε τελική φάση  να επιλύσει το πρόβλημα των εγκαταλελειμένων παιδιών, που αν και δεν έρχονται στον κόσμο με δική τους εκλογή, τιμωρούνται ως τα πιο ενοχοποιητικά στοιχεία της σχέσης  των φύλων από τους ίδιους κάποτε ενόχους:

Τέντωνε τα χεράκια του σαν σε ικεσία,

και με λατρεία έμπαινε σε όποια αγκαλιά,

ζητούσε ικετευτικά να δώσουν σημασία

κι αγάπη που στερήθηκε με άπειρα φιλιά.

Η ποιήτρια δίνει μία αισιόδοξη και ευχάριστη νότα  με τη διάθεσή της προς το πρώτο μωρό της οικογενείας στο ποίημα «Γλυκιά καραμέλα» από τη συλλογή Σιωπηλοί αντίλαλοι. Κατακλύζεται από αγαλλίαση και ευγνωμοσύνη για την άφιξη της νέας ύπαρξης, και για το δώρο της φύσης μέσω αυτής που είναι η δυνατότητα εξασφάλισης της συνέχισης της ζωής. Προσφωνεί λοιπόν ευτυχισμένη:

Ήρθες γλυκιά μας καραμέλα,

με τ’ όνομα γραμμένο στην καρτέλα.

Η ποιήτρια αναμφίβολα ενδιαφέρεται και για την παιδεία του τόπου,  με το ομώνυμο ποίημά της στην τρίτη συλλογή της,  και για το παιδομάζωμα που αν και ως θέμα διαφέρει από την παιδεία, αφορά τα παιδιά μιας ζοφερής περιόδου (της τουρκικής κατοχής) για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια κατ’ επέκταση. 

Στην τελευταία της ποιητική συλλογή η Δεμερτζή, ερχόμενη σε νεότερα ιστορικά γεγονότα που έχουν πονέσει την Ελλάδα και την Κύπρο αφιερώνει τα ποιήματά της: «Οι μαύροι λύκοι του βορρά» «Αθάνατοι» και «Τα Ίμια» στον αγώνα του ανθρώπου για την ακεραιότητα της ελευθερίας του.

Τελικά στη συλλογή της Τα Τραγούδια μου, όπως διαφαίνεται και από τον τίτλο της, εμπεριέχονται λυρικοί στίχοι προς μελοποίηση. Τονίζονται κυρίως οι όποιες σχέσεις των φύλων, μέσα από μία αρκετά έντονη ερωτική ατμόσφαιρα. 

Ανακεφαλαιώνοντας θα ήθελα να τονίσω ξανά τη σφαιρικότητα των ενδιαφερόντων της ποιήτριας, και την ικανότητά της να διαβιβάζει μέσα από τους στίχους της τα δικά της συναισθήματα στους αναγνώστες της και να τους αγγίζει.

Σταματώ εδώ ευχόμενη στην ποιήτρια Τούλα Δεμερτζή να προοδεύει και να εξακολουθεί να προσφέρει σπονδές στη Μούσα,  εντός και εκτός  του χώρου της. Έχοντας κάνει αυτή τη μικρή κριτική αναδρομή  στην ποίηση της, αληθινά πιστεύω ότι και εσείς ως αναγνώστες ή μελετητές θα απολαύσετε εξίσου το ποιητικό ταξίδι, όπως αυτό διαγράφεται μέσα από τον Ανάπλου.

Τέλος

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...